เครื่องแนม
เป็นคำเรียกสิ่งที่รับประทานประกอบกับอาหารบางอย่าง เช่น น้ำพริกผักจิ้มมีปลาทูเป็นเครื่องแนม น้ำพริกดอกโศกมีกุ้งเผาเป็นเครื่องแนม คำว่า แนม แปลว่า แกม แนบเข้าไป แทรกเพิ่มเติม แนบชิด เครื่องแนม เป็นคำเรียกอาหารอีกอย่างหนึ่งที่รับประทานประกอบกับอาหารอย่างใดอย่างหนึ่ง และเป็นสิ่งที่ต้องมีจึงจะครบตำรับอาหาร
ส่วน แนม ในชื่อ ไส้กรอกปลาแนม ไม่ใช่เครื่องแนม แต่เป็นอาหาร ๒ อย่าง ที่นิยมรับประทานด้วยกัน ถ้าขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง ก็ไม่ใช่ไส้กรอกปลาแนม

เครื่องเคียง
เป็นคำเรียกสิ่งที่รับประทานประกอบอาหารบางอย่างเช่นเดียวกับเครื่องแนม แต่เครื่องเคียงเป็นส่วนประกอบที่เพิ่มขึ้นมา ถ้าขาดไปก็ไม่ทำให้เสียรสชาติอาหารมากนัก เช่น แกงเผ็ดอาจจะมี ปลาเค็มอย่างปลาไส้ตันทอดกรอบ มะพร้าวคั่วหรือถั่วลิสง เป็นเครื่องเคียง ข้าวผัดมีแตงกวาเป็นเครื่องเคียง ขนมจีนน้ำยามีไข่ต้มหรือผักต่างๆเป็นเครื่องเคียง เครื่องเคียงเป็นอาหารส่วนที่เสริมเพื่อให้อาหารหลักมีรสชาติกลมกล่อมขึ้น บางอย่างอาจเสริมให้รสเด่น แต่บางอย่างก็ช่วยให้รสที่จัดเกินไปอ่อนลง เครื่องเคียงมักจะมีได้หลายอย่าง ถ้าขาดอย่างใดอย่างหนึ่งไปก็อาจใช้อย่างอื่นแทนได้ เช่น ปลาเค็มที่เป็นเครื่องเคียงของแกงเผ็ด อาจจะใช้ไข่เค็ม หรือเนื้อเค็มแทนก็ได้ หรือแม้ไม่มีเครื่องเคียงเลยก็ยังรับประทานได้ดีอยู่

          อาจาด
อาหารไทยบางอย่างต้องมีสิ่งอื่นมาประกอบเพื่อเพิ่มรสชาติให้อร่อยมากขึ้น เช่น แกงกะหรี่ต้องมีอาจาดประกอบเพิ่มรสอร่อยและทำให้ไม่เลื่อน อาจาด เป็นแตงกวา หรือหัวหอมที่ดองกับน้ำส้ม เกลือ และน้ำตาลทราย
คำว่า อาจาด เป็นคำที่มาจากภาษาเปอร์เซีย ว่า achar เป็นคำเรียก หัวหอมที่ดองในน้ำส้ม และเรียกผักหรือผลไม้ที่ดองน้ำเกลือ น้ำส้ม น้ำผึ้ง หรือน้ำเชื่อม ด้วย คำว่า achar กลายมาเป็นคำว่า อาจาด ในภาษาไทย
แตงกวาดองน้ำส้มเกลือน้ำตาลนั้น รับประทานประกอบเพื่อเพิ่มรสอร่อยให้อาหารอีกหลายอย่าง เช่น แตงกวาดองน้ำส้ม เกลือ น้ำตาล ที่กินกับทอดมันปลา จะใส่ถั่วลิสงคั่วตำและพริกด้วย มันเทศชุบแป้งทอดอย่างกล้วยแขกก็จะมีแตงกวาดองน้ำส้มเกลือน้ำตาล ใส่ถั่วลิสงคั่วตำ และพริกเป็นเครื่องจิ้มด้วยเช่นเดียวกัน หมูสะเต๊ะ เนื้อสะเต๊ะ ซึ่งเป็นอาหารมุสลิมที่ไทยรับมา ก็มีอาจาดเป็นเครื่องจิ้มแก้เลี่ยน เพิ่มจากน้ำจิ้มซึ่งทำด้วยเครื่องแกงผสมถั่วตำละเอียดทำอย่างแกงกับกะทิ

เหมือด
เหมือด เป็นคำเรียก หัวปลีดิบที่ซอยเป็นฝอย แช่น้ำมะนาวเพื่อไม่ให้ดำ ใช้เป็นเครื่องเคียงสำหรับกับขนมจีนน้ำพริก สิ่งที่กินกับขนมจีนน้ำพริกนั้น นอกจากหัวปลีดิบซอยแล้ว มักมีผักบุ้งจักเป็นเส้นเล็กๆผัดน้ำมัน ถั่วพูหั่นเป็นชิ้นเล็กๆ บางๆ ลวกหรือผัดน้ำมัน ผักต่างๆ เช่น ยอดพริก ใบเล็บครุฑ ชุบแป้งทอด กุ้งฝอยชุบแป้งทอด พริกแห้งทอดน้ำมัน ไข่ต้ม บางคนเรียกสิ่งอื่นๆที่กินกับขนมจีนน้ำพริกว่า เหมือดด้วย เหมือด เป็นคำไทย ท่านผู้รู้ที่ศึกษาภาษาไทถิ่นต่างๆ กล่าวว่า ในภาษาไทเหนือซึ่งพูดกันในมณฑลยูนนาน มีคำว่า เหมิน แปลว่า เครื่องปรุงรส คำว่าเหมือนของไทย กับคำว่า เหมิน ในภาษาไทเหนือน่าจะเป็นคำเดียวกัน

แกงขม
คำว่า แกงขม เป็นคำเรียกชื่ออาหาร ๒ อย่าง อย่างหนึ่ง คือ มะระจีน หรือมะระลูกใหญ่ที่หั่นซอยและลวกน้ำพอสลบ รับประทานเป็นเครื่องเคียงของขนมจีนน้ำยา อีกอย่างหนึ่ง คือน้ำยาที่กินกับขนมจีนนั้นเอง แต่เป็นน้ำยาที่ปรุงด้วยเนื้อปลาแห้าง ไม่ใช้เนื้อปลาสด จึงมีรสชาติไม่อร่อยเท่าน้ำยาที่ใช้ปลาสด เครื่องปรุงน้ำยา นอกจากปลาและเครื่องปรุงอื่นๆแล้ว สิ่งที่สำคัญอีกอย่างหนึ่ง คือ กระชาย ซึ่งเป็นพืชสมุนไพรที่มีสรรพคุณเป็นยาด้วย รสของกระชายทำให้น้ำยามีกลิ่นหอม และรสแปลก
สำนวนที่ว่า ขนมพอสมน้ำยา มีท่านผู้รู้บางท่าน เช่น ศาสตราจารย์ ดร.อุดม วโรตม์สิกขดิตถ์ สันนิษฐานว่า สำนวนที่ถูกน่าจะเป็น แกงขมพอสมน้ำยา หมายความถึง ๒ สิ่ง ๒ พวก ที่มีลักษณะคล้ายกัน คือ แกงขม กับน้ำยา เป็นอาหาร ๒ อย่าง ที่อร่อยพอกัน ดีพอกัน หรือถ้าใครไม่ชอบก็อาจจะบอกว่า ร้ายพอกัน ก็ได้