ภาษาไทยวันนี้ - มองภาษา
ประหยัด มัธยัสถ์ สมถะ ตระหนี่ เหนียว หวง
ิ |
ประหยัด
เป็นคำที่รับมาจากภาษาเขมรว่า บฺรยัตฺน แปลว่า ระวัง ในภาษาไทยใช้เฉพาะในบางเรื่อง เช่น ประหยัดคำ ประหยัดปาก แปลว่า ระวังการพูดจาไม่ให้กล่าวคำก้าวร้าวล่วงเกินผู้อื่น ระวังปากคอไม่ให้กล่าวคำร้ายคำเลว การระวังการใช้จ่ายหรือระวังการใช้สอยสิ่งต่างๆไม่ให้หมดเปลืองไปโดยไม่สมควร ก็ใช้ว่า ประหยัด เช่น ประหยัดเงิน ประหยัดน้ำ ประหยัดน้ำมัน ประหยัดพลังงาน ประหยัดเวลา ประหยัดแรง การระวังการใช้จ่ายไม่ให้เกินฐานะ เกินรายได้ของตนอาจใช้ว่า ประหยัด เท่านั้นก็ได้ เช่น ถ้าเราอยู่อย่างประหยัด เงินเดือนน้อยก็พออยู่กันได้ไม่ขัดสน การประหยัดทำให้ชีวิตเป็นสุขเพราะไม่ต้องพะวงกับการเป็นหนี้ คำว่า ประหยัด ถ้าไม่ระบุว่าประหยัดอะไร ก็จะมีความหมายว่า ประหยัดเงิน ประหยัดค่าใช้จ่าย
มัธยัสถ์
เป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤตว่า มธฺยสฺถ แปลว่า ปานกลาง ตั้งอยู่ในท่ามกลาง หมายความว่า ไม่ทำอะไรเกินพอดี ไม่ใช้จ่ายเกินพอดี แต่ก็ไม่ให้ขัดสน ไม่ให้แร้นแค้น ไม่ให้ขาดแคลนจนเกินไป ความมัธยัสถ์ที่เกี่ยวกับการใช้จ่าย จึงหมายถึงการใช้จ่ายอย่างพอเหมาะพอดี บรรดาสิ่งของเครื่องใช้ เสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มตลอดจนอาหารการกินทุกอย่างย่อมมีสิ่งที่ดีมากน้อยต่างหัน มีราคาถูกแพงต่างกัน ถ้าเรารู้จักเลือกซื้อของใช้ของกินที่มีราคาพอเหมาะกับฐานะ พอเหมาะกับการใช้งาน ไม่ฟุ้งเฟ้อใช้สิ่งที่แพงเกินไป ก็เรียกว่ารู้จักมัธยัสถ์ ความมัธยัสถ์ช่วยให้คนดำรงชีวิตอยู่ได้ในความพอดี ซึ่งเป็นวิถีทางที่ทำให้ชีวิตเป็นสุขอย่างยั่งยืน
สมถะ
เป็นคำที่รับมาจากภาษาบาลี ว่า สมถ แปลว่า การทำใจให้สงบโดยเพ่งสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้แน่วแน่ เป็นวิธีการปฏิบัติของพุทธศาสนิกชนที่นำไปสู่การสร้างปัญญาในทางพระพุทธศาสนาเพื่อความหลุดพ้นจากกิเลสและความเขลา คนที่ปฏิบัติตามหลักการนี้ได้ จะรู้เท่าทันกิเลส จึงพยายามตัดความโลภ ความโกรธ ความหลง ให้ลดน้อยลงจนหมดไปได้ในที่สุด คนสมถะจึงมีลักษณะมักน้อย ไม่ฟุ้งเฟ้อ ไม่โลภ เช่น เขามีชีวิตอยู่อย่างสมถะ ไม่ใช้จ่ายฟุ่มเฟือยหรูหรา แม้จะร่ำรวยมีเงินทองมากมาย แต่เขาก็อยู่อย่างสมถะ
ตระหนี่
หมายความว่า หวงไว้ไม่ยอมให้ใคร สิ่งที่หวงไม่ให้ผู้อื่นอาจเป็นทรัพย์สินเงินทองหรือวิชาความรู้ก็ได้ เช่น เขาเป็นคนตระหนี่มากไม่ยอมให้อะไรใครเลย คนแถวนี้บอกว่าคุณคนนี้แกตระหนี่มาก ตระหนี่ขนาด ขี้ไม่ให้หมากิน นั่นแหละ คนที่ตระหนี่จะหวงข้าวของไปทุกอย่าง แม้สิ่งที่ตนไม่ได้ใช้ประโยชน์ก็หวง แม้จะบริจาคทรัพย์ทำบุญหรือทำทานคนตระหนี่ก็จะไม่ยอมหรือไม่อยากทำเพราะหวงทรัพย์สินของตน นอกจากตระหนี่ จะใช้กับ ทรัพย์สินเงินทองแล้ว เด็กๆที่ไม่ยอมให้ใครจับเนื้อตัวหรือไม่ยอมให้ใครอุ้มก็มักจะเรียกว่า ตระหนี่ตัว คนที่ตระหนี่มากๆ อาจเรียกว่า ตระหนี่ถี่เหนียว หมายความว่า ทั้งตระหนี่ทั้งขี้เหนียว เช่น คุณยายเป็นคนที่ตระหนี่ถี่เหนียวมาก จะทำอะไรถ้าต้องจ่ายเงิน คุณยายจะคิดแล้วคิดอีก ว่าสิ่งที่ได้รับต้องคุ้มค่าของเงินที่จ่ายไป
เหนียว
หรือ ขี้เหนียว หมายความว่า หวงไว้ไม่ยอมให้ใคร โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คือ หวงทรัพย์สมบัติ หวงข้าวของ หวงความรู้ เช่น เงินทองเรามีมากมาย อย่าเหนียวนักเลย ทำบุญบ้าง ทำทานบ้าง จะได้มีความสุข คนที่จ่ายเงินยากโดยเฉพาะเพื่อช่วยเหลือจุนเจือผู้อื่น ก็เรียกว่า เหนียว เช่น แม่คนนี้ ถ้าจะซื้ออะไรกินละก็เหนียวจริงๆ แต่เรื่องแต่งตัวละก็เท่าไรเท่ากัน เขาคงจะถือสุภาษิตว่า ของที่อยู่ในท้องไม่มีใครมองเห็น ของที่แต่งกายมีความหมายทำให้คนชื่นชมยกย่องเชิดชู
หวง
หมายความว่า เก็บไว้เป็นของตน ไม่อยากให้อะไรใคร มักใช้กับเด็ก เช่น เด็กเล็กๆมักจะหวงแม่ไปไหนก็เกาะแม่แจ เด็กคนนี้หวงของเล่น ไม่ยอมให้ใครเล่นของเล่นของตนเลย หวง ใช้กับสัตว์ ก็ได้ เช่น แมวมันหวงลูกไม่ยอมให้ใครจับลูกของมันเลย สัตว์ที่หวงลูกที่สุด คือ งูจงอาง จนเกิดเป็นสำนวนเปรียบคนที่หวงลูกหรือหวงผู้หนึ่งผู้ใดมากๆว่า ราวกับจงอางหวงไข่ เพราะกล่าวกันว่า เมื่องูจงอางออกไข่จะเรียงไข่ไว้เป็นกอง และมีไข่ที่งูหวงมากที่สุด คือไข่ลูกที่วางอยู่ข้างบนที่เรียกว่า ไข่ลูกยอด ถ้าใครเอาไข่ลูกยอดไป แม่จงอางจะติดตามไข่ จนแม้ตัวจะตายก็ยอม
