บทความ-สารคดี  
รุน ดุน ดัน ผลัก ไส เสือก
โดย  กาญจนา นาคสกุล
ฉบับที่ 2704 ปีที่  52 ประจำวัน  อังคาร ที่  15 สิงหาคม  2549

ภาษาไทยวันนี้ - มองภาษา

 

    รุน ดุน ดัน ผลัก ไส เสือก

          อาการใช้กำลังทำให้สิ่งที่อยู่ข้างหน้าออกไปห่างตัวในภาษาไทยมีคำใช้หลายคำ ซึ่งแสดงถึงความละเอียดและความร่ำรวยคำใช้ คำว่า รุน ดุนดัน ผลัก ไส เสือก แม้จะมีความหมายรวมอย่างเดียวกัน แต่มีที่ใช้ต่างกัน
           รุน หมายถึง อาการใช้มือดันหลังผู้ใดผู้หนึ่งเบาๆ ให้เดินไปข้างหน้าโดยผู้ที่ดันหลังนั้นเดินตามไปด้วย เช่น หญิงสาวไม่กล้าออกไปพบชายหนุ่มที่มาขอเธอกับพ่อแม่ พี่เลี้ยงของเธอจึงรุนหลังเธอให้ออกไปที่ห้องรับแขก รุน หมายถึง ถือหรือจับสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วใช้กำลังพาสิ่งนั้นเคลื่อนไปข้างหน้า โดยที่ผู้นั้นเคลื่อนตัวไปด้วย เช่น ผู้ที่อยู่ริมคลองมักจะใช้เครื่องมือจับสัตว์น้ำที่เรียกว่า รุน รุนกุ้ง รุนเคยตามริมน้ำ กิริยาใช้พายเล็กๆไสขนมเรื่อยๆ ไม่ให้ติดกระทะ หรือไสขนมหม้อแกงให้เนื้อถั่วผสมเข้ากับกะทิและไข่อย่างดีไม่ให้ถั่วนอนก้นก่อนนำไปผิงก็เรียกว่ารุน
           ดุน หมายถึง กิริยาที่ใช้สิ่งที่นุ่มๆ ดันสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น ใช้ลิ้นดุนเพดานหรือดุนฟัน ดุน แปลว่า หนุนให้นูนขึ้นมาก็ได้ เช่น ลวดลายบนขันเงินเป็นลายดุนนูนขึ้นมา ลักษณะลวดลายที่นูนขึ้นมาจากระดับพื้น เรียกว่า ลายดุน เมื่อเกิดวิกฤตทางเศรษฐกิจ รัฐไม่มีเงินพอจ้างข้าราชการก็จะดุนข้าราชการออกเพื่อให้งบประมาณได้ดุล
           ดัน หมายถึง กิริยาออกแรงอย่างมาก ทำให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือผู้ใดผู้หนึ่งเคลื่อนไปข้างหน้า เช่น ฉันจะเอารถออก แต่มีรถจอดซ้อนคันบังหน้าอยู่ คุณช่วยดันให้พ้นหน้ารถฉันหน่อยซิ ของเหลวโดยปกติจะไหลลงที่ต่ำ แต่ของเหลวที่อยู่ในท่ออาจใช้ลมดันให้ไหลไปสู่ที่สูงได้ เช่น กาลักน้ำเป็นเครื่องมือที่ใช้ความดันอากาศถ่ายเทของเหลวออกจากภาชนะหรือที่เก็บโดยของเหลวนั้นไหลผ่านขึ้นไปสู่ที่ที่สูงกว่าก่อนที่จะไหลลงมาที่ต่ำ ในร่างกายของคนเรา โลหิตจะไหลไปได้ทั่วร่างกายเพราะมีความดันโลหิต น้ำประปาที่ไหลไปสู่บ้านเรือนก็ต้องอาศัยแรงดันน้ำจากที่สูง คำว่า ดัน อาจใช้ในลักษณะเปรียบเทียบ เช่น ผู้ที่ส่งเสริมให้คนใดคนหนึ่งเลื่อนตำแหน่ง เลื่อนฐานะขึ้นสูงกว่าเดิมก็อาจเรียกว่า ดัน เช่น เขาพยายามดันจนเธอได้เป็นนางงาม เขาทั้งผลักทั้งดันจนเธอได้เป็นผู้แทนราษฎร
           ผลัก หมายถึง กิริยาใช้มือดันให้บุคคลหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งเคลื่อนออกจากตัวไป เช่น พอหนุมานเอียงตัวเข้ามาหานางเบญกายก็ผลักออกไป เธอผลักบานประตูบานหน้าต่างที่ปิดอยู่ให้เปิดออก ใช้ว่า ผลักไส หมายความว่า ผลักออกจากตัวเรื่อยๆ เช่น พี่รักน้องก็ขอกอดหน่อย ทำไมเธอจึงผลักไสพี่อย่างนี้ ผลัก อาจใช้ในความหมายทางนามธรรม เช่น เขาไม่ต้องการเกี่ยวข้องกับปัญหาของครอบครัวแต่ก็ไม่สามารถผลักไปให้พ้นตัวได้ ผลัก ปรากฏในคำซ้อนว่า ผลักดัน มีความหมายว่า กระตุ้นหรือสนับสนุนบุคคลหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้ก้าวหน้า หรือดำเนินไปอย่างที่ต้องการ โดยที่บุคคลหรือสิ่งนั้นไม่มีศักยภาพที่จะดำเนินไปได้ด้วยตนเอง เช่น เขาพยายามผลักดันลูกชายคนเดียวของเขาให้เป็นนักการเมืองทั้งๆที่ลูกชายไม่เอาไหนเลย เขาพยายามผลักดันโครงการสหกรณ์ออมทรัพย์ให้เกิดขึ้นในหมู่บ้านของเขา
ผลักภาระ หมายความว่า โยนภาระไปให้ผู้อื่น ทำให้ผู้อื่นรับภาระแทนตน เช่น เขาต้องผลักภาระการเลี้ยงดูบุตรไปให้พ่อแม่เพราะเขามีรายได้น้อย เมื่อราคาน้ำมันสูงขึ้นเขาก็ขึ้นราคาสินค้าผลักภาระไปให้ผู้บริโภค
           ไส หมายความว่า ดันสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้เลื่อนไปบนพื้น เช่น เธอยกกระเป๋าเดินทางของเธอไม่ไหวจึงไสไปตามทางเดิน กิริยาจับสิ่งใดสิ่งหนึ่งดันไปบนพื้นก็เรียกว่า ไส เช่น ช่างไม้ไสกบให้ผิวไม้เรียบหรือเป็นร่องตามต้องการ เขาจับก้อนน้ำแข็งไสไปบนม้าที่เสียบใบมีดไว้ไสน้ำแข็งใส่ขนม คำว่า ไส อาจใช้ในความหมายทางนามธรรม เช่น ไสหัว แปลว่า ไล่ไป ไล่ไปให้พ้น เช่น ไสหัวเจ้าเด็กเกเรออกไปจากบ้านเดี๋ยวนี้ เธอประพฤติชั่วอย่างนี้น่าจะไสหัวออกไปให้พ้น
           เสือก หมายความว่า พุ่งตัวเข้าไปอย่างรวดเร็ว เช่น พอถึงที่นอนเขาก็เสือกตัวเข้าไปใต้ผ้าห่มอย่างรวดเร็ว เสือก หมายความว่า ไสสิ่งใดสิ่งหนึ่งไปให้พ้นตัว เช่น จานข้าวแมววางเกะกะทางเขาจึงจับเสือกเข้าไปใต้ตู้ ไสสิ่งใดสิ่งหนึ่งออกไปจากตัวเพื่อส่งให้ผู้ใดผู้หนึ่งอย่างไม่สุภาพหรือพูดอย่างไม่สุภาพ เช่น เธอจะส่งของให้ผู้ใหญ่ ควรเดินไปส่งให้ถึงตัวไม่ใช่เสือกไปให้อย่างนี้ ในความหมายทางนามธรรม เสือก หมายถึง เข้าไปยุ่งหรือวุ่นวายในเรื่องของผู้อื่น และมักใช้เป็นคำตำหนิ หรือด่าคนที่เข้าไปยุ่งกับเรื่องที่ไม่ใช่เรื่องของตน คนที่เข้าไปยุ่งเรื่องที่เจ้าของเรื่องไม่ต้องการให้เข้ามายุ่ง

 หน้าแรก / ฉบับปัจจุบัน/ เกี่ยวกับสกุลไทย/  พระราชประวัต/ กระดานข่าว/ สมุดเยี่ยม / ค้นหา

บริษัท อักษรโสภณ จำกัด 58 สุขุมวิท 36 (นภาศัพท์) คลองตัน คลองเตย กรุงเทพฯ10110 โทร 0-2258-5861 Fax0-2258-9130

มีปัญหาในการใช้งานติดต่อ  Webmaster@aksornsobhon.co.th